Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ), μέσω του Τμήματος «Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον» (NAT/968), δημοσίευσε έκθεση αξιολόγησης για την πορεία εφαρμογής της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής (ΚΓΠ) 2023-2027, εστιάζοντας κυρίως στις κοινωνικές διαστάσεις της πολιτικής. Η αξιολόγηση επικεντρώθηκε στους στόχους που αφορούν το δίκαιο γεωργικό εισόδημα, τη βελτίωση της θέσης των γεωργών στην αξιακή αλυσίδα, την ανανέωση των γενεών, την ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών και την ενίσχυση της γνώσης και της καινοτομίας μέσω της κατάρτισης.
Η μεθοδολογία της ΕΟΚΕ βασίστηκε στα κριτήρια της αποτελεσματικότητας και της συνάφειας, ενώ αξιολογήθηκε και η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών. Τα στοιχεία συλλέχθηκαν από την Αυστρία, την Ιρλανδία, την Ιταλία, τη Ρουμανία και την Ισπανία μέσω αποστολών, ερωτηματολογίων και διαβουλεύσεων με κοινωνικούς εταίρους και οργανώσεις.
Η έκθεση καταλήγει ότι η ΚΓΠ εξακολουθεί να αποτελεί βασικό εργαλείο στήριξης των γεωργικών εισοδημάτων, ιδιαίτερα απέναντι στην αστάθεια της αγοράς, τους κλιματικούς κινδύνους και τις γεωπολιτικές κρίσεις. Οι άμεσες ενισχύσεις λειτουργούν ως αναγκαίο «δίχτυ ασφαλείας», ειδικά για μικρές εκμεταλλεύσεις και ευάλωτους τομείς όπως η κτηνοτροφία και η γαλακτοκομία. Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαρθρωτικές ανισότητες, καθώς οι στρεμματικές ενισχύσεις ευνοούν κυρίως τις μεγαλύτερες γεωργικές εκμεταλλεύσεις, ενώ οι μικρότερες και οι περιφερειακές μονάδες λαμβάνουν περιορισμένη στήριξη.
Παράλληλα, η θέση των γεωργών στην αλυσίδα τροφίμων εμφανίζει μόνο περιορισμένη βελτίωση. Οι παραγωγοί εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν ανισορροπίες απέναντι στους μεγάλους εμπόρους λιανικής και τους μεταποιητές, παρά τα θετικά αποτελέσματα ορισμένων τομεακών προγραμμάτων. Η έκθεση αναδεικνύει επίσης σοβαρές κοινωνικές πιέσεις, όπως η αστάθεια των τιμών, η γραφειοκρατία της ΚΓΠ, οι πολλές ώρες εργασίας και η επιβάρυνση της ψυχικής υγείας των γεωργών.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο ζήτημα της ανανέωσης των γενεών, το οποίο εξακολουθεί να αποτελεί κρίσιμη αδυναμία της ΚΓΠ. Η δυσκολία πρόσβασης στη γη, οι περιορισμοί στη χρηματοδότηση και τα ασταθή εισοδήματα λειτουργούν αποτρεπτικά για τους νέους γεωργούς. Παράλληλα, επισημαίνεται η ανάγκη ενίσχυσης του ρόλου των γυναικών στη γεωργία, καθώς η συμβολή τους παραμένει συχνά υποεκπροσωπούμενη και ανεπαρκώς αναγνωρισμένη.
Η έκθεση αναφέρεται επίσης στην κοινωνική αιρεσιμότητα, η οποία εισήχθη πρόσφατα στην ΚΓΠ με στόχο τη σύνδεση των ενισχύσεων με την τήρηση βασικών εργασιακών και κοινωνικών δικαιωμάτων. Παρότι αξιολογείται ως θετική πρωτοβουλία, ο αντίκτυπός της παραμένει μέχρι στιγμής περιορισμένος, λόγω ανεπαρκούς εφαρμογής, αυξημένης γραφειοκρατίας και ελλιπούς κάλυψης ευάλωτων ομάδων εργαζομένων, όπως οι εποχικοί και οι διακινούμενοι εργαζόμενοι. Παράλληλα, κοινωνικές και συνδικαλιστικές οργανώσεις ζητούν ενίσχυση του μηχανισμού και καλύτερο συντονισμό με τις εθνικές επιθεωρήσεις εργασίας.
Στον τομέα της αγροτικής ανάπτυξης, το πρόγραμμα LEADER αξιολογείται θετικά ως προς τη στήριξη της τοπικής οικονομίας και της κοινωνικής συμμετοχής, όμως ο αντίκτυπός του στην απασχόληση και στη μείωση της φτώχειας παραμένει περιορισμένος. Αντίστοιχα, τα εργαλεία κατάρτισης και καινοτομίας (AKIS) θεωρούνται σημαντικά, αλλά η αποτελεσματικότητά τους μειώνεται λόγω διοικητικών δυσκολιών και περιορισμένης πρόσβασης των μικρών εκμεταλλεύσεων.
Συνολικά, η έκθεση της ΕΟΚΕ καταδεικνύει ότι το μέλλον της ευρωπαϊκής γεωργίας δεν εξαρτάται μόνο από το ύψος των οικονομικών ενισχύσεων, αλλά και από την ικανότητα της ΚΓΠ να ανταποκριθεί στις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων της υπαίθρου. Η διασφάλιση αξιοπρεπών συνθηκών διαβίωσης και εργασίας, η ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής, η προσέλκυση νέων ανθρώπων στον πρωτογενή τομέα και η στήριξη των μικρών και μεσαίων εκμεταλλεύσεων αποτελούν κρίσιμες προκλήσεις για την επόμενη περίοδο.