Την ανάγκη άμεσης παρέμβασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την παροχή μεγαλύτερης ευελιξίας στην υλοποίηση των Στρατηγικών Σχεδίων της ΚΑΠ 2023-2027 αναδεικνύουν έξι κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, με κοινή πρωτοβουλία που κατατέθηκε στο Συμβούλιο Υπουργών Γεωργίας και Αλιείας της 26ης Μαΐου 2026.
Η πρόταση, που προέρχεται από τη Βουλγαρία και υποστηρίζεται από την Ελλάδα, την Τσεχία, την Ουγγαρία, τη Ρουμανία και τη Σλοβακία, ζητά την προσωρινή εξαίρεση από τον κανόνα «Ν+2» για το έτος 2026, προκειμένου να αποφευχθεί η απώλεια κοινοτικών πόρων εξαιτίας των σοβαρών γεωπολιτικών και οικονομικών αναταράξεων που πλήττουν τον αγροτικό τομέα.
Στο κείμενο επισημαίνεται ότι οι Ευρωπαίοι αγρότες συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν τις συνέπειες του πολέμου στην Ουκρανία, της κλιματικής κρίσης, των φυτοϋγειονομικών και κτηνιατρικών κινδύνων, αλλά και της αυξανόμενης πίεσης για συμμόρφωση με υψηλότερα πρότυπα παραγωγής. Παράλληλα, η πολεμική σύγκρουση στον Περσικό Κόλπο και ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ έχουν προκαλέσει νέα εκτίναξη στις τιμές του πετρελαίου, επηρεάζοντας άμεσα το κόστος παραγωγής στη γεωργία.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη ραγδαία αύξηση των τιμών καυσίμων και λιπασμάτων, με τις χώρες να προειδοποιούν ότι το κύριο κύμα ανατιμήσεων δεν έχει ακόμη φανεί πλήρως, καθώς εξακολουθούν να καταναλώνονται αποθέματα που είχαν αγοραστεί σε χαμηλότερες τιμές. Οι αυξήσεις αυτές, σε συνδυασμό με τις χαμηλές τιμές παραγωγού σε αρκετά αγροτικά προϊόντα, δημιουργούν έντονες πιέσεις στη βιωσιμότητα των εκμεταλλεύσεων.
Οι υπογράφουσες χώρες εκφράζουν φόβους ότι πολλοί δικαιούχοι επενδυτικών προγραμμάτων και δράσεων αγροτικής ανάπτυξης δεν θα μπορέσουν να τηρήσουν τα συμφωνημένα χρονοδιαγράμματα ή να ολοκληρώσουν εγκαίρως τις υποχρεώσεις τους, εξαιτίας των προβλημάτων στις εφοδιαστικές αλυσίδες, της έλλειψης πρώτων υλών και του αυξημένου ενεργειακού κόστους. Αυτό, όπως σημειώνεται, ενδέχεται να οδηγήσει σε απώλεια κοινοτικών κονδυλίων και μεταφορά πληρωμών στα επόμενα έτη.
Σήμερα, τα Στρατηγικά Σχέδια της ΚΑΠ λειτουργούν με τον κανόνα «Ν+2», σύμφωνα με τον οποίο τα κονδύλια που δεν απορροφώνται εντός συγκεκριμένου χρονικού ορίου αποδεσμεύονται αυτόματα. Αντίθετα, στα προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης της προηγούμενης περιόδου εφαρμοζόταν ο κανόνας «Ν+3», παρέχοντας περισσότερο χρόνο για την αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων.
Οι έξι χώρες ζητούν ειδικά για το οικονομικό έτος 2024 (που αντιστοιχεί στο ημερολογιακό έτος 2026) την πλήρη παρέκκλιση από το άρθρο 34 του Κανονισμού (ΕΕ) 2021/2116, ώστε να δοθεί περισσότερος χρόνος στα κράτη-μέλη και στους δικαιούχους να ολοκληρώσουν τις επενδύσεις και τις δεσμεύσεις τους χωρίς τον κίνδυνο απώλειας χρηματοδότησης.
Παράλληλα, τονίζεται ότι μια τέτοια απόφαση θα μειώσει σημαντικά και το διοικητικό βάρος, καθώς θα αποφευχθεί η ανάγκη μαζικής υποβολής αιτημάτων ανωτέρας βίας για έργα και επενδύσεις που επηρεάζονται από τις έκτακτες συνθήκες.
Οι χώρες που στηρίζουν την πρόταση καλούν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προχωρήσει άμεσα σε στοχευμένη τροποποίηση της σχετικής νομοθεσίας, υπογραμμίζοντας ότι πρόκειται για ένα προσωρινό αλλά αναγκαίο μέτρο, προκειμένου να διασφαλιστεί η σταθερότητα και η προβλεψιμότητα για τους αγρότες και τις αγροτικές περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσα σε ένα περιβάλλον πρωτοφανούς γεωπολιτικής αβεβαιότητας.