Η ενεργότερη συμμετοχή των αγροτικών κοινοτήτων στη χάραξη των πολιτικών της ΕΕ αναδεικνύεται σε κρίσιμο ζητούμενο, με έμφαση στη συνεργασία, την τοπική γνώση και την ουσιαστική εκπροσώπηση των νέων.
Η ανάγκη να αποκτήσουν οι αγροτικές κοινότητες ισχυρότερο ρόλο στη διαμόρφωση των ευρωπαϊκών πολιτικών βρέθηκε στο επίκεντρο των συζητήσεων στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Αγροτικού Κοινοβουλίου (ERP), με τη συμμετοχή εκπροσώπων ευρωπαϊκών θεσμών, κυβερνήσεων, αγροτικών οργανώσεων και της κοινωνίας των πολιτών.
Κοινή διαπίστωση αποτέλεσε ότι οι αλλαγές που σχεδιάζονται σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορούν να προσφέρουν νέες δυνατότητες για την ανάπτυξη της υπαίθρου, αρκεί οι ίδιοι οι αγροτικοί φορείς να συμμετέχουν ουσιαστικά στη διαμόρφωση των προτεραιοτήτων και στη λήψη των αποφάσεων.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στην καλύτερη σύνδεση διαφορετικών πολιτικών, από τη γεωργία και τη συνοχή έως την ολοκληρωμένη εδαφική ανάπτυξη. Στόχος είναι οι διαθέσιμοι πόροι να αξιοποιούνται με περισσότερο συντονισμένο τρόπο, έτσι ώστε οι παρεμβάσεις να ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των αγροτικών περιοχών.
Παράλληλα, στο επίκεντρο βρίσκεται το λεγόμενο «δικαίωμα παραμονής»: η δημιουργία, δηλαδή, πραγματικών προϋποθέσεων ώστε οι πολίτες να μπορούν να συνεχίσουν να ζουν ή να επιστρέψουν στον τόπο τους. Για να επιτευχθεί αυτό, δεν αρκούν μόνο οι θέσεις εργασίας και οι υποδομές. Απαιτούνται καλύτερες υπηρεσίες, αποτελεσματικότερη διακυβέρνηση και συνολικά πιο ελκυστικές συνθήκες ζωής στην περιφέρεια.
Καθοριστικός θεωρείται και ο ρόλος του Αγροτικού Συμφώνου ως πλαισίου συνεργασίας μεταξύ τοπικών κοινοτήτων, δημόσιων αρχών, επιχειρήσεων, ερευνητών και κοινωνίας των πολιτών. Η επιδίωξη δεν είναι να υποκατασταθεί η φωνή των αγροτικών φορέων, αλλά να ενισχυθεί η δυνατότητά τους να συμμετέχουν άμεσα στη χάραξη πολιτικής και να διαμορφώνουν κοινές προτάσεις.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η συμμετοχή δεν μπορεί να αρχίζει όταν οι αποφάσεις έχουν ήδη ληφθεί. Οι τοπικές οργανώσεις και ιδιαίτερα οι νέοι πρέπει να βρίσκονται από την αρχή στο τραπέζι των συζητήσεων, ώστε η γνώση και η εμπειρία της υπαίθρου να ενσωματώνονται στις επενδυτικές και πολιτικές επιλογές. Θετικά παραδείγματα συμμετοχικής προσέγγισης, όπως το LEADER, μπορούν να διατηρήσουν κεντρικό ρόλο στη σύνδεση των κοινοτήτων με τα ανώτερα επίπεδα διακυβέρνησης.
Παραμένουν, πάντως, σημαντικές δυσκολίες, καθώς η εφαρμογή της εταιρικής σχέσης εμφανίζει ανισότητες στην Ευρώπη, ενώ πολλές οργανώσεις διαθέτουν περιορισμένους πόρους για να ανταποκριθούν στις σύνθετες διαδικασίες πολιτικής.
Το μέλλον της ευρωπαϊκής υπαίθρου δεν εξαρτάται μόνο από καλύτερες πολιτικές και περισσότερη χρηματοδότηση, αλλά και από ισχυρότερες συνεργασίες. Οι αγροτικές κοινότητες καλούνται πλέον να περάσουν από τον ρόλο του απλού συνομιλητή σε εκείνον του ενεργού εταίρου στον σχεδιασμό των πολιτικών που καθορίζουν το μέλλον τους.